Σε πλήρη αμφισβήτηση θέτουν οι πολίτες τις υπηρεσίες της Δημόσιας Διοίκησης διακρίνοντας πως εξαιτίας και της οικονομικής κρίσης ανταποκρίνονται όλο και πιο δύσκολα στα αιτήματά τους.
Δεν είναι τυχαίο ότι την χρονιά που πέρασε κατεγράφη αύξηση κατά 8,5% των περιστατικών κακοδιοίκησης, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη που δόθηκε την Πέμπτη, 29 Μαρτίου, στη δημοσιότητα. Κυρίαρχα προβλήματα για τα οποία προσέφυγαν οι πολίτες στον Συνήγορο είναι η κοινωνική ασφάλιση, η φορολογία, θέματα διοικητικής διαδικασίας και ζητήματα που αφορούν παροχές κοινής ωφέλειας. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται και στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, με δεδομένο δε ότι στη διάρκεια του 2011 τέθηκε σε εφαρμογή ο “Καλλικράτης” και υπήρξαν αρκετές καταγγελίες πολιτών που αφορούσαν στην οργάνωση και τη λειτουργία της διοίκησης, τα οποία σχετίζονται άμεσα και έμμεσα με τη νέα κατάσταση που δημιουργεί η μεταρρύθμιση αυτή.
“Οι πολίτες αμφιβάλλουν για το κατά πόσον το κράτος και η διοίκηση μπορούν να τους στηρίξουν. Η ίδια η διοίκηση έχει υποστεί σοβαρά πλήγματα και τα στελέχη της τελούν σε διαρκή αβεβαιότητα την ώρα που καλούνται να ανταποκριθούν στις αυξημένες απαιτήσεις της κοινωνίας” τονίζει η Συνήγορος του Πολίτη Κ. Σπανού, η οποία επισημαίνει την άμεση ανάγκη ενός “νέου κοινωνικού συμβολαίου”.
Περίπου το ένα τέταρτο των προβλημάτων κακοδιοίκησης το 2011 εντοπίστηκε στα ασφαλιστικά ταμεία και σε νομικά πρόσωπα τα οποία εποπτεύει το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης. Λίγο περισσότερο από το ένα όγδοο των προβλημάτων αφορούσε την Αυτοδιοίκηση. Οι κεντρικές υπηρεσίες του Υπουργείου Εσωτερικών και του Υπουργείου Οικονομικών ακολουθούν με ποσοστά άνω του 10%. Στη λίστα περιλαμβάνονται επίσης οι διευθύνσεις αλλοδαπών και μετανάστευσης με 8,6%, το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη με 5,4% και το Υπουργείο Παιδείας με 3,8%.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει η έκθεση και στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Ένα από τα κυριότερα ζητήματα που προέκυψαν κατά την εφαρμογή του «Καλλικράτη» ήταν η λειτουργική και χωρική αναδιοργάνωση των επιπέδων διακυβέρνησης (δήμοι, περιφέρειες, αποκεντρωμένη διοίκηση). Τα κριτήρια βάσει των οποίων επιχειρήθηκε η αναδιοργάνωση των αρμοδιοτήτων και η γεωγραφική οριοθέτηση των νέων διοικητικών οντοτήτων φαίνεται να μην είναι λειτουργικά.
Οι δυσλειτουργίες που προέκυψαν όξυναν την αδυναμία των ήδη διστακτικών και αναποτελεσματικών διοικητικών δομών να επιλύσουν προβλήματα σε τομείς καίριους για την αναπτυξιακή διαδικασία και την εύρυθμη λειτουργία του κράτους πρόνοιας και του κράτους δικαίου (κατεδαφίσεις αυθαιρέτων, αδειοδότηση, περιβαλλοντικές επιπτώσεις χωροθέτησης και λειτουργίας επιχειρήσεων).
Κατεδαφίσεις αυθαιρέτων
Μια χαρακτηριστική περίπτωση στην οποίαν ανέκυψαν δυσλειτουργίες ήταν η περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος ρύθμιση του Καλλικράτη που αφορά την ανάθεση στις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις της αρμοδιότητας να εκτελούν αποφάσεις κατεδάφισης των αυθαιρέτων. Κατά τη διερεύνηση υποθέσεων αυθαίρετων κατασκευών, ο Συνήγορος διαπίστωσε τον δισταγμό των νέων αυτών υπηρεσιών να εφαρμόσουν τον νόμο υλοποιώντας κατεδαφίσεις αυθαίρετων κτισμάτων. Οι λόγοι τους οποίους επικαλούνται εκτείνονται από την έλλειψη υποδομής και προσωπικού ως απόψεις περί έλλειψης συνάφειας με το κύριο αντικείμενο αρμοδιότητάς τους.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις Αττικής και Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου, οι οποίες δήλωσαν αδυναμία εκτέλεσης της αρμοδιότητας, επειδή δεν διαθέτουν τα απαραίτητα οικονομικά και τεχνικά μέσα.
Υπήρξαν ακόμη και περιπτώσεις πλήρους άρνησης άσκησης της αρμοδιότητας, με το σκεπτικό ότι αυτή δεν συνάδει με το γενικότερο πλαίσιο της αρμοδιότητας της αποκεντρωμένης διοίκησης. Αυτό το επιχείρημα επικαλέστηκε η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Κεντρικής Μακεδονίας σε υπόθεση που αφορούσε και πάλι κατεδάφιση κεραίας κινητής τηλεφωνίας. Σε συνδυασμό με την έλλειψη περιφερειακών υπηρεσιών και εξειδικευμένου προσωπικού, η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Κεντρικής Μακεδονίας υποστήριξε τη θέση της αυτή ακόμη και με σχετικό αίτημά της προς το Υπουργείο Εσωτερικών περί μεταφοράς της αρμοδιότητας κατεδαφίσεων στις περιφέρειες. Αξίζει να σημειωθεί ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση ο οικείος δήμος είχε δηλώσει ότι μπορεί να υποστηρίξει τεχνικά το έργο της κατεδάφισης. Με νεότερες νομοθετικές ρυθμίσεις ανατέθηκε στην Ειδική Υπηρεσία Επιθεώρησης και Κατεδάφισης Αυθαιρέτων (ΕΥΕΚΑ) συντρέχουσα αρμοδιότητα κατεδάφισης σε δάση, δασικές και αναδασωτέες εκτάσεις, αιγιαλό-παραλία, ρέματα και άλλα ευαίσθητα οικοσυστήματα.
Οι νέες ρυθμίσεις δημιουργούν σύγχυση αρμοδιοτήτων και συνθήκες μεταβίβασης ευθυνών, που οδηγούν τελικώς σε αδράνεια της διοίκησης. Παρά λοιπόν τις όποιες προσπάθειες του νομοθέτη οι αυθαίρετες κατασκευές παραμένουν στη θέση τους.
Ο Συνήγορος ζήτησε να καθοριστούν τα κριτήρια δυνάμει των οποίων η ΕΥΕΚΑ θα αναλαμβάνει την κατεδάφιση στις προαναφερόμενες περιοχές. Μέχρι την έκδοση των απαραίτητων διευκρινίσεων, η ανεξάρτητη αρχή θα ζητά την ολοκλήρωση της διαδικασίας περί αυθαιρέτων στις περιπτώσεις συντρέχουσας αρμοδιότητας τόσο από την ΕΥΕΚΑ όσο και από τις αποκεντρωμένες διοικήσεις.
Αδυναμία εκπλήρωσης συμβατικών υποχρεώσεων
Η καθυστέρηση των ΟΤΑ να εξοφλήσουν τις οφειλές τους, είτε αυτές αφορούν συμβατικές υποχρεώσεις ή παροχές προς τους πολίτες είτε προκύπτουν από άλλους λόγους (π.χ. απαλλοτριώσεις), επιτείνεται στο μεταβατικό στάδιο που διανύει η αναδιοργάνωση της Περιφερειακής και Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Αν και το οικονομικό πρόβλημα των ΟΤΑ είναι ήδη γνωστό, η μετάβαση στο νέο καθεστώς με συγχωνεύσεις δήμων και νομικών προσώπων, που ήταν ήδη υπερήμεροι οφειλέτες, δημιουργεί σημαντικές περαιτέρω καθυστερήσεις στην αποπληρωμή οφειλών προς ιδιώτες και επιχειρήσεις. Η μεταβατική φάση στην οποία βρίσκονται οι νέοι Καλλικρατικοί δήμοι συμπίπτει με την περίοδο σοβαρής οικονομικής στενότητας λόγω της κρίσης, γεγονός που επιτείνει τις καθυστερήσεις. Ο Συνήγορος στις σχετικές παρεμβάσεις του επισημαίνει ιδιαίτερα την υποχρέωση να τηρείται η χρονική προτεραιότητα στην ικανοποίηση των οικονομικών υποχρεώσεων των δήμων ως έκφραση της αρχής της χρηστής διοίκησης.
Ολόκληρη η έκθεση στο http://www.synigoros.gr/