Tης Κατερίνας Μήτσου[1]
Μέσα στο 2008 πάνω από 80 εκατ. άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) ζούσαν κάτω από το όριο της φτώχειας, αριθμός που ξεπερνά τον πληθυσμό του μεγαλύτερου κράτους-μέλους της. Σχεδόν 8% των Ευρωπαίων δεν έχουν πλέον την οικονομική δυνατότητα να εξασφαλίσουν τα στοιχειώδη για μια αξιοπρεπή διαβίωση, όπως είναι η θέρμανση. Ανάμεσα σ’ αυτούς ένα σημαντικό ποσοστό αντιστοιχεί σε γυναίκες, ενώ σχεδόν 20 εκατ. εξ αυτών είναι παιδιά.
Οι παραπάνω αριθμοί, δυστυχώς, αποτελούν μερικά μόνον από τα στοιχεία που παρουσιάζονται στην αναφορά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό και περιγράφουν, με τα μελανότερα χρώματα, μια κατάσταση που σε πολλές περιπτώσεις κινδυνεύει να μετατραπεί στην καθημερινότητα κάθε Ευρωπαίου πολίτη.
Η Γηραιά Ήπειρος κλυδωνίζεται συνεχώς από τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης. Οι αναλύσεις ειδικών και μη, η λήψη οικονομικών μέτρων, οι προσπάθειες τόνωσης της αγοράς, όσο και αν κινούνται προς την κατεύθυνση της εξόδου από τη χρηματοπιστωτική κρίση, δεν μπορούν να παραβλέψουν το σημαντικότερο ίσως συμπέρασμα: Η οικονομική κρίση δεν πλήττει αποκλειστικά τις διεθνείς αγορές, ούτε εξαντλείται στους δείκτες των χρηματιστηρίων. Αντίθετα, απειλεί καθημερινά το δυναμικότερο στοιχείο της Ευρώπης, την κινητήρια δύναμη της κάθε χώρας, τους ίδιους τους πολίτες, όπως αποδεικνύεται και από τη συνεχή αύξηση στη ζήτηση κοινωνικών υπηρεσιών. Οι ευπαθείς πληθυσμιακές ομάδες πλήττονται σε μεγαλύτερο βαθμό από τις επιπτώσεις της κρίσης και ανάμεσα στις ομάδες αυτές συγκαταλέγονται και δυναμικά μερίδια του πληθυσμού, όπως είναι οι νέοι και οι γυναίκες, αλλά και οι ηλικιωμένοι, τα ΑμΕΑ, όπως, επίσης, και οι εθνικές μειονότητες.
Υπάρχει, τελικά, τρόπος όχι μόνο για να αντιμετωπιστούν πρόσκαιρα τα προβλήματα αυτά, αλλά παράλληλα για να τεθούν οι βάσεις για μια πιο μόνιμη λύση που θα οδηγήσει τις πληθυσμιακές αυτές ομάδες στην έξοδο από την περιθωριοποίηση και στην επιστροφή τους στην παραγωγικότητα και την αξιοπρεπή καθημερινότητα;
Το παρόν κείμενο[2]επιδιώκει να παρουσιάσει εν συντομία την πρωτοβουλία για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, που έλαβε η Ευρωπαϊκή Ενωση, κατά το 2010. Παράλληλα, επιχειρείται μια προσπάθεια συνοπτικής παρουσίασης των εν εξελίξει προγραμμάτων, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πλατφόρμας ενάντια στη φτώχεια και στον κοινωνικό αποκλεισμό, που μπορούν να αποτελέσουν με τη σειρά τους το έναυσμα για ένα διάλογο σχετικά με τις κοινωνικές επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης και στην Ελλάδα.
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία
Γεγονός αποτελεί ότι ο κοινωνικός αποκλεισμός και η φτώχεια απαρτίζουν δύο από τις σημαντικότερες προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η Ευρωπαϊκή Ενωση του 21ου αιώνα. Στο πλαίσιο αυτό ήταν αυτονόητη η απόφασή της να ορίσει το 2010 ως έτος κατά της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού και να θέσει στο κέντρο της ατζέντας της Στρατηγικής Ευρώπη 2020 την καταπολέμησή τους.
Κύριος στόχος, μέσα στα επόμενα χρόνια, είναι ανάμεσα στ’ άλλα η άρση τουλάχιστον 20 εκατ. ανθρώπων από τον κλοιό της φτώχειας, η ενίσχυση της αγοράς εργασίας και η ένταξη στο δυναμικό των τοπικών κοινωνιών των εθνικών μειονοτήτων και των μεταναστών. Βασικό εργαλείο της Ε.Ε. στην προσπάθεια αυτή είναι η δημιουργία της ευρωπαϊκής πλατφόρμας ενάντια στη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό.
Η πλατφόρμα αποτελεί μια πρωτοβουλία που περιλαμβάνει τους τομείς δραστηριοτήτων στους οποίους εστιάζει η στρατηγική της Ε.Ε., προτείνει συγκεκριμένα μέτρα και δράσεις σε εθνικό και τοπικό επίπεδο, παρέχει πληροφορίες για τη χρηματοδότηση των προγραμμάτων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, ενώ παράλληλα ισχυροποιεί τη συνεργασία ανάμεσα στα κράτη-μέλη για καλύτερα αποτελέσματα.
Τα προγράμματα
Επενδύοντας στους νέους πέρα από τα σύνορα (Αγγλία-Γαλλία)
Πρόγραμμα Acces: Το πρόγραμμα Acces καλύπτει μια περίοδο τριάντα έξι μηνών και θα ολοκληρωθεί μέχρι το Νοέμβριο του 2011. Επιδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης με 509.947,30 ευρώ, ποσό που αποτελεί το 50% του συνολικού προϋπολογισμού του προγράμματος.
Περίληψη του προγράμματος: Στο πρόγραμμα συμμετέχουν ομάδες νέων ανθρώπων από μειονεκτούσες περιοχές της νοτιοανατολικής Αγγλίας και της βόρειας Γαλλίας, με κοινό χαρακτηριστικό το μεγάλο αριθμό νέων που δεν έχουν ολοκληρώσει την υποχρεωτική εκπαίδευση, αλλά και τα αυξημένα ποσοστά νεανικής ανεργίας. Οι συμμετέχοντες έχουν τη δυνατότητα να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους, να συμμετέχουν σε προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, αλλά και να αναζητήσουν, μέσα από αυτά, εργασία.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει μαθήματα που επικεντρώνονται στο πρακτικό κομμάτι της καθημερινότητας των συγκεκριμένων πληθυσμιακών ομάδων, όπως είναι η οικιακή οικονομία, η εκπαίδευση των νέων γονιών, η ενίσχυση της συμμετοχικότητας στις τοπικές τους κοινωνίες, ενώ παράλληλα περιλαμβάνει μαθήματα επαγγελματικού προσανατολισμού, πληροφορικής, ανάπτυξης καλλιτεχνικών δεξιοτήτων και εκμάθησης ξένων γλωσσών. Ταυτόχρονα, μέσω των μαθημάτων που πραγματοποιούνται από κοινού στις δύο χώρες, οι συμμετέχοντες έχουν τη δυνατότητα να ανταλλάσσουν εμπειρίες, καλές πρακτικές, αλλά και να συνεργάζονται στην αντιμετώπιση των κοινών τους προβλημάτων. Περισσότερες πληροφορίες: http://www.acces2seas.eu/
Αντιμετωπίζοντας τον ψηφιακό αποκλεισμό (Λιθουανία)
Χρηματοδότηση: 2 εκατ ευρώ. από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο
Περίληψη του προγράμματος: 75.000 Λιθουανοί συμμετείχαν σε προγράμματα εκμάθησης υπολογιστών. Το πρόγραμμα είχε δύο κατευθύνσεις: την κατάρτιση των ενηλίκων στις νέες τεχνολογίες και την άρση του αποκλεισμού από τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες των ηλικιωμένων, των ΑμΕΑ, αλλά και όσων ζούσαν σε απομακρυσμένες περιοχές. Βασικός στόχος ήταν η χρήση των υπολογιστών να τονώσει την οικονομική ανάπτυξη των επιχειρήσεων και των ιδιωτών, μετατρέποντάς τες σε πιο ανταγωνιστικές, διευκολύνοντας την πρόσβασή τους στον υπόλοιπο ευρωπαϊκό χώρο. Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε σε συνεργασία με εξήντα ΟΤΑ, ενώ το μεγαλύτερο ποσοστό των συμμετεχόντων ήταν γυναίκες και άτομα από οικονομικά ασθενείς οικογένειες.Περισσότερες πληροφορίες: http://www.langasiateiti.lt/index.php/en
Καμπάνια ενάντια στον αποκλεισμό των Ρόμα (Ρουμανία-Ιταλία-Αλβανία-Βουλγαρία)
Χρηματοδότηση: 989.140 ευρώ από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και 164.140 ευρώ από εθνικούς πόρους.
Περίληψη του προγράμματος: Το πιλοτικό πρόγραμμα υλοποιείται με τη συνεργασία των τεσσάρων προαναφερθέντων χωρών και μίας ΜΚΟ, με κύριο στόχο την αντιμετώπιση των στερεοτύπων σχετικά με τους Ρόμα. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει δράσεις των ΟΤΑ της κάθε χώρας που θα επικεντρώνονται στην ενίσχυση της συμμετοχικότητας των Ρόμα στις τοπικές υποθέσεις και στη διαμόρφωση τοπικών πολιτικών. Παράλληλα, πραγματοποιούνται εκπαιδευτικά σεμινάρια και ημέρες καριέρας στις κοινωνίες των Ρόμα, που απευθύνονται κυρίως στους νέους, μέσα των οποίων ενισχύονται τα επαγγελματικά τους προσόντα, αυξάνονται οι γνώσεις τους και ενημερώνονται για εναλλακτικές που μπορούν να τους βγάλουν από τη γκετοποίηση. Τέλος, μια σειρά από αθλητικές και πολιτιστικές δράσεις σε συνεργασία με τοπικές ΜΚΟ και σχολεία συντελεί στην καλύτερη επαφή των Ρόμα με τον υπόλοιπο πληθυσμό των τοπικών κοινωνιών και ενισχύει την κοινωνική επανένταξή τους. Περισσότερες πληροφορίες: http://www.ergonetwork.org/
Στοχεύοντας στις μειονεκτούσες ομάδες (Ουγγαρία)
Συνολική χρηματοδότηση: 340 εκατ. ευρώ, 87% της χρηματοδότησης παρέχεται από πόρους του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και 15% από εθνικούς πόρους.
Περίληψη του προγράμματος: Στόχος του προγράμματος η καταπολέμηση της ανεργίας, της φτώχειας και των διακρίσεων σε περιοχές με περιορισμένη οικονομική δραστηριότητα, αυξημένα ποσοστά μεταναστών και ατόμων που δεν έχουν ολοκληρώσει την εκπαίδευσή τους. Σχεδιάστηκε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα τοπικής οικονομικής ανάπτυξης για τις συγκεκριμένες περιοχές, στο οποίο συμμετείχαν 5.000 άτομα και οι τοπικοί ΟΤΑ. Τα επιμέρους τοπικά προγράμματα περιλαμβάνουν την κατασκευή σχολείων και δομών κοινωνικής πρόνοιας (βρεφονηπιακοί σταθμοί, κέντρα υγείας), τη βελτίωση των μεταφορών για τη διευκόλυνση των μετακινήσεων και τη σύνδεση των απομακρυσμένων περιοχών με τα διοικητικά κέντρα, τη βελτίωση των συνθηκών υγιεινής και διαβίωσης με τη συντήρηση του υδρευτικού συστήματος, την παροχή πόσιμου νερού και τη θωράκιση των ευπαθών από τις πλημμύρες περιοχών, την επιμόρφωση και την κατάρτιση των κατοίκων στα τουριστικά επαγγέλματα με την παράλληλη κατασκευή τουριστικών υποδομών σε όσες από τις περιοχές αποτελούσαν σημαντικά πολιτιστικά αξιοθέατα. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν και οι πληθυσμοί Ρόμα των περιοχών, ενισχύοντας με τον τρόπο αυτό τις προσπάθειες κοινωνικής επανένταξης τους.
Τελειώνοντας…
Αν και το 2010 ανήκει ήδη στο κοντινό παρελθόν, οι προσπάθειες για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού συνεχίζονται. Είναι αυτονόητο ότι η υλοποίηση των συγκεκριμένων προγραμμάτων, αλλά και όσων άλλων υλοποιούνται σε εθνικό επίπεδο δεν μπορεί να αντιμετωπίσει ολοκληρωτικά τα φαινόμενα της φτώχειας και του αποκλεισμού. Η περιθωριοποίηση που αντιμετωπίζουν σημαντικές πληθυσμιακές ομάδες, δυστυχώς, δεν μπορεί να εξαλειφθεί αποκλειστικά μέσα από προγράμματα περιορισμένης χρονικής διάρκειας και γεωγραφικής εμβέλειας.
Χρειάζεται, παράλληλα, συνεχής προσπάθεια και αλλαγή νοοτροπίας για να εξαλειφθούν αντίστοιχα φαινόμενα στην Ευρώπη του 21ου αιώνα και μέσα στο πλαίσιο αυτό η Τοπική Αυτοδιοίκηση καλείται να αναλάβει τον πρωταγωνιστικό ρόλο που οφείλει να έχει στον αναπτυξιακό και κοινωνικό τομέα.
Πηγές:
- Ø Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Region, Brussels, 16/12/2010,
- Ø Panorama Inforegio (European Union, vol 35, Autumn 2010),
- Ø Ευρωπαϊκή πλατφόρμα για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού: (www.2010againstpoverty.eu)