Σοβαρά ερωτήματα αναφορικά με το αν θίγεται η διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ με τη σύσταση του «Παρατηρητηρίου», εγείρει η αρμόδια Επιστημονική Επιτροπή της Βουλής, στην έκθεσή της επί του νομοσχεδίου που ψηφίστηκε την περασμένη Δευτέρα.
Οι αναλυτικές παρατηρήσεις της Επιτροπής αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, με δεδομένη την έντονη αντίδραση των δημάρχων της χώρας, αλλά και την πρόθεση της ΚΕΔΕ να προσφύγει στο ΣτΕ για το «Παρατηρητήριο».
Σύμφωνα με την Επιτροπή οι παρεμβάσεις που προωθήθηκαν, «εγείρουν προβληματισμό ως προς το εάν οδηγούν σε περιορισμό ή κάμψη της διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ, οι οποίες εμπίπτουν στο προστατευτικό πεδίο του άρθρου 102 του Συντάγματος».
Ειδικότερα η διοικητική αυτοτέλεια των ΟΤΑ έναντι της κρατικής διοίκησης περιλαμβάνει την κατοχύρωση του διοικητικού τους έργου, δηλαδή την εξουσία των ΟΤΑ να αποφασίζουν αποκλειστικώς επί των τοπικών υποθέσεων αρμοδιότητάς τους, με δικά τους όργανα, εντός των πλαισίων των γενικών κανόνων που διέπουν την οργάνωση και λειτουργία τους.
Οι ΟΤΑ δηλαδή, έχουν τεκμήριο αρμοδιότητας επί των τοπικών υποθέσεων, το οποίο θεμελιώνεται απευθείας στο Σύνταγμα και αυτοτέλεια των τοπικών αρχών τους, οι οποίες εποπτεύονται από την κρατική διοίκηση, μόνο ως προς την νομιμότητα των πράξεων, ή παραλείψεών τους, και όχι ως προς τη σκοπιμότητά τους.
Περεταίρω, όπως σημειώνει η Επιτροπή, η οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ προσδιορίζεται, τόσο υπό λειτουργική, όσο και υπό οργανική άποψη.
Η οργανική οικονομική αυτοτέλεια έχει την έννοια ότι, οι ΟΤΑ έχουν ίδια αποφασιστικά όργανα επί των οικονομικών τοπικών υποθέσεων.
Επιπροσθέτως, σύμφωνα με την παρ. 5 του άρθρου 102 «το κράτος λαμβάνει τα νομοθετικά κανονιστικά και δημοσιονομικά μέτρα που απαιτούνται για την εξασφάλιση της οικονομικής αυτοτέλειας και των πόρων που είναι αναγκαίοι για την εκπλήρωση της αποστολής και την άσκηση των αρμοδιοτήτων των ΟΤΑ με ταυτόχρονη διασφάλιση της διαφάνειας κατά τη διαχείριση των πόρων αυτών».
Με βάση αυτό το συλλογισμό η Επιτροπή θέτει το ερώτημα «αν οι ως άνω εγγυήσεις του Συντάγματος θίγονται από τις παρεμβάσεις που θεσπίζονται με την προτεινόμενη ρύθμιση».
Υπενθυμίζεται ότι, βάσει των προβλέψεων του νόμου για το «Παρατηρητήριο», ως αρμοδιότητές του ορίζονται μεταξύ άλλων η αξιολόγηση των προβλέψεων εσόδων των ΟΤΑ και η διατύπωση προτάσεων τροποποίησης, όπου το κρίνει αναγκαίο, η παρακολούθηση της εκτέλεσης του προϋπολογισμού σε μηνιαία βάση και η αξιολόγησή της, η δυνατότητα παρέμβασης σε περίπτωση που διαπιστώνεται απόκλιση από τους τριμηνιαίους δημοσιονομικούς στόχους άνω του 10% , με την υπόδειξη μεθόδων διόρθωσης της απόκλισης τις οποίες ο ΟΤΑ ακολουθεί υποχρεωτικώς.
Αν η απόκλιση συνεχίζεται για δύο συναπτά τρίμηνα χωρίς να ληφθούν τα αναγκαία μέτρα, ο ΟΤΑ τίθεται υποχρεωτικώς μετά από εισήγηση του «Παρατηρητηρίου» και απόφαση του υπουργού Εσωτερικών σε πρόγραμμα εξυγίανσης, γεγονός που επιφέρει σειρά από σοβαρές παρεμβάσεις στη διοίκηση και οικονομική λειτουργία του, όπως είναι η απαγόρευση όλων των δαπανών, πλην των ανελαστικών, η επιβολή υποχρεωτικών μετατάξεων προσωπικού, η αύξηση των ίδιων εσόδων από φόρους, τέλη και εισφορές, η αύξηση του ανώτατου συντελεστή επιβολής ΤΑΠ, του τέλους παρεπιδημούντων και του τέλους επί των ακαθάριστων εσόδων.