Έβρος: Ο «αργυρορύτης» κατά τον Ευριπίδη, ο «κάλλιστος των ποταμών» για τον Αλκαίο και τον Βιργίλιο. Είναι το σημαντικότερο ποτάμι της Βαλκανικής και αποτελεί το φυσικό μας σύνορο με την Τουρκία.
Η σπάνια βιοποικιλότητά του το εντάσσει στους διεθνείς σημασίας υγροτόπους, που προστατεύονται από τη Συνθήκη Ραμσάρ.
Στη λίμνη των Νυμφών, στις πλημμυρισμένες εκτάσεις, στις αμμονησίδες, καταγράφονται 350 διαφορετικά είδη βλάστησης και αναζητούν τροφή περί τα 314 ενδημικά ή περαστικά υδρόβια πουλιά ( ερωδιοί, αργυροπελεκάνοι, φοινικόπτερα, αγριόκυκνοι, βουβόκυκνοι, αγριόπαπιες, θαλασσαετοί, γερακίνες, καλαμόκιρκοι ).
Ο Έβρος είναι τροφοδότης μύθων και παραδόσεων, διαμόρφωσε με τη δύναμή του τη ζωή των κατοίκων της περιοχής. Το εύφορο και πολυδαίδαλο Δέλτα του προσφέρει γη στους αγρότες να την καλλιεργήσουν, βοσκοτόπια στους κτηνοτρόφους για εκμετάλλευση, ενώ το ψάρεμα είναι μία από τις κύριες ασχολίες πολλών ντόπιων κατοίκων.
Ο Έβρος, προσφέρεται για την ανάπτυξη διακρατικής και διαπεριφερειακής συνεργασίας για την προστασία του περιβάλλοντος και της βιώσιμης ανάπτυξης της ευρύτερης περιοχής και ήδη είναι σε εξέλιξη ευρωπαϊκά και εθνικά προγράμματα, που στοχεύουν προς αυτήν την κατεύθυνση.
Όμως μετά τη δεκαετία του ’50 αρχίζει η υποβάθμιση του βιοτόπου του Δέλτα, με τη διάνοιξη της ευθυγράμμισης, το εκτεταμένο πρόγραμμα αποστράγγισης του Δέλτα, τη διανομή γης μεταξύ των κύριων και προστατευτικών αναχωμάτων, τις αυθαίρετες επεμβάσεις από φορείς. Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα το στένεμα της φυσικής κοίτης του ποταμού, συχνά πλημμυρικά φαινόμενα, την ελάττωση του όγκου του γλυκού νερού, τη διατάραξη του βιολογικού κύκλου, τη ρύπανση από τα φυτοφάρμακα, τη διάβρωση των εδαφών…
Από το 1995 αποτελεί σημαντικό σημείο προορισμού για τον εναλλακτικό τουρισμό, οι επισκέπτες μέχρι σήμερα αγγίζουν τους 120.000.
Το 1998 με ΚΥΑ ορίστηκαν οι ζώνες Ειδικής Προστασίας του υγροτόπου, συνολικά περίπου 85 τετρ. χλμ., που είναι στον Κατάλογο Υγροτόπων Διεθνούς Σημασίας της Συνθήκης Ραμσάρ.
Το 2000 συστάθηκαν φορέας ορθολογικής Διαχείρισης του Δέλτα του Έβρου.
Δυστυχώς όμως μέχρι σήμερα ο φορέας αδυνατεί να λειτουργήσει, ενώ το ΥΠΕΧΩΔΕ δεν έχει ορίσει τα νέα μέλη της διοίκησης του φορέα.
Την ίδια στιγμή η δρομολογούμενη κατασκευή του πετρελαιαγωγού Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη, ένα έργο μεγάλης εθνικής σημασίας, ανοίγει νέες συζητήσεις για την προστασία του Δέλτα του Έβρου.
Στο ερώτημα λοιπόν η προστασία της φύσης στην περίπτωση του Δέλτα του Έβρου, μπορεί να είναι μοχλός ανάπτυξης ή τροχοπέδη, αναζητήθηκαν απαντήσεις από επιστήμονες – έλληνες αλλά και από τις γειτονικές χώρες – και αιρετούς κατά τη διάρκεια ημερίδας που διοργάνωσε ο δήμος Φερών σε συνεργασία με την ΚΕΔΚΕ.
«Είναι αλήθεια ότι όλοι μας, φορείς και πολίτες του Έβρου, τόνισε ο δήμαρχος Φερών Γιώργος Ουστούνογλου, είδαμε με προσδοκία τη σύσταση του φορέα Διαχείρισης του Δέλτα του Έβρου, γιατί πιστέψαμε ότι επιτέλους θα υπάρχει ένας φορέας, που θα ασχοληθεί συστηματικά, ουσιαστικά και μακροπρόθεσμα με τη διαχείριση του Δέλτα με ορθολογικό τρόπο. Δυστυχώς μέχρι σήμερα, οι προσδοκίες μας διαψεύστηκαν από την αδυναμία του φορέα να λειτουργήσει και την ατολμία της πολιτικής ηγεσίας του ΥΠΕΧΩΔΕ να ορίσει τα νέα μέλη της διοίκησης του φορέα».
Ο κ. Ουστούνογλου ζήτησε την άμεση λειτουργία του φορέα Διαχείρισης, τον προγραμματισμό και την υλοποίηση του φράγματος της Μανθείας, την άμεση εκτέλεση του έργου Αναβαθμίδα στην ευθυγράμμιση του ποταμού Έβρου, τη διακρατική συνεργασία, την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου μοντέλου τουριστικής προβολής της περιοχής σε συνδυασμό με το Δέλτα, το Δάσος της Δαδιάς, τα ιαματικά λουτρά Τραϊανούπολης, Διδυμοτείχου κ.λπ.
Κυρίαρχο πρόβλημα για το Δέλτα του Έβρου είναι η έλλειψη κοινού σχεδιασμού άρα η έλλειψη συνέπειας και συναίνεσης, τόνισε ο Γιώργος Κατσαδωράκης, βιολόγος επιστημονικός σύμβουλος της WWF HELLAS.
Σημείωσε ότι ο φυσιολατρικός τουρισμός έχει πολλά περιθώρια ανάπτυξης και αποτελεί ισχυρό εργαλείο, όμως δεν μπορεί να υπάρχει ανάπτυξη χωρίς σωστή διαχείριση του τουριστικού πόρου, δηλαδή όλου του Δέλτα του Έβρου. Τόνισε ότι μπορούν να συνυπάρξουν πολλές δραστηριότητες με εξορθολογισμό χρήσης του χώρου και των πόρων. Γι αυτό χρειάζεται διατύπωση κοινού οράματος, προσεκτική στοχοθεσία, ιεράρχηση στόχων πολλαπλής διαχείρισης, εφαρμογή της νομοθεσίας από όλους. «Χρειάζεται καινούργιο και ενιαίο σχέδιο τουριστικής αξιοποίησης και ειλικρινής στήριξη του φορέα Διαχείρισης», κατέληξε.
Στα προβλήματα που αντιμετωπίζει η περιοχή του Έβρου, στην απέναντι πλευρά της Τουρκίας αναφέρθηκε ο καθηγητής Hasan Hayri με κυριότερες τις απειλές που προέρχονται από την ανεξέλεγκτη επέκταση των ρυζοκαλλιεργειών, την υπερβολική χρήση εδαφών για την κτηνοτροφία, την αστικοποίηση, την κατασκευή και λειτουργία βιομηχανιών επεξεργασίας ρυζιού, την ευρεία χρήση φυτοφαρμάκων, τη συγκέντρωση βαρέων μετάλλων στα νερά του ποταμού, που προέρχονται από την τουρκική ενδοχώρα. Μεταξύ των μέτρων που πρέπει να ληφθούν σημείωσε τον περιορισμό των ρυζοκαλλιεργειών, την απαγόρευση της χρήσης του νερού της λίμνης της Γκάζας.
Στις αρνητικές πλευρές της εγκατάστασης του πετρελαιαγωγού Μπουργκάς –Αλεξανδρούπολη αναφέρθηκε ο Παναγιώτης Παρασκευόπουλος, χημικός υγιεινολόγος μηχανικός, σημειώνοντας πως τα μέχρι τώρα αναφερόμενα οφέλη δεν φαίνεται να το καθιστούν μοχλό ανάπτυξης ή ουσιαστικό πόλο ανάπτυξης για την περιοχή. ¶ρα δεν υπάρχει λόγος για πανηγυρισμούς και υπέρμετρες προσδοκίες. Υπάρχουν πολλές πιθανές αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις που ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά τη σημερινή αναπτυξιακή πορεία της περιοχής, είπε, διατυπώνοντας το ρητορικό ερώτημα: Θα αγοράζατε βιολογικά προϊόντα από το Μπακού; Θα τρώγατε θαλασσινά από το Νοβοροσίσκ ή από το Κουβέιτ;
«Θα πρέπει, υπογράμμισε ο κ. Παρασκευόπουλος, να ανοίξει άμεσα συζήτηση και να ακουστούν αβίαστα και ελεύθερα όλες οι απόψεις. Θετικές και αρνητικές, έτσι ώστε να γνωρίζει η τοπική κοινωνία τι πρόκειται να συμβεί και να πάρει θέση. Σε κάθε περίπτωση η απόφαση μιας πραγματικά πληροφορημένης κοινωνίας, αν όχι στην υλοποίηση ή όχι της επένδυσης, τουλάχιστον, στο σχεδιασμό, στον τρόπο κατασκευής, στον τρόπο λειτουργίας, στα προληπτικά μέτρα, στους ελεγκτικούς μηχανισμούς και γιατί όχι στα «ανταποδοτικά» προς το περιβάλλον οφέλη».
Στη σημασία που δίνει η Ε.Ε. στη διασυνοριακή συνεργασία για την αντιμετώπιση των προβλημάτων του περιβάλλοντος αναφέρθηκε η ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Ευαγγελία Τζαμπάζη. Σημείωσε ότι η βασική αρχή της διασυνοριακής συνεργασίας είναι η δημιουργία δεσμών και συμβατικών σχέσεων στις παραμεθόριες, έτσι ώστε να μπορούν να βρεθούν κοινές λύσεις.
«Η ευρωπαϊκή εμπειρία, σημείωσε η κ. Τζαμπάζη, έχει δείξει ότι η συνεργασία μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών αρχών μπορεί να διευκολύνει την αποτελεσματική εκπλήρωση στόχων και να συμβάλει στη βελτίωση και την ανάπτυξη των παραμεθόριων περιοχών. Πρόσφατη μελέτη, που πραγματοποιήθηκε στην Τουρκία, έχει δείξει ότι οι τοπικές αρχές κατά μήκος των συνόρων της Τουρκίας, της Ελλάδας και της Βουλγαρίας είναι ανοικτές και επιδιώκουν τη διασυνοριακή συνεργασία, ειδικά στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος».