Στους δήμους ανατίθεται από το 2012 η μεταφορά των μαθητών της Πρωτοβάθμιας και της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Ηδη τα συναρμόδια υπουργεία Εσωτερικών και Παιδείας έχουν ξεκινήσει την κατάρτιση του νέου νομοθετικού πλαισίου, σύμφωνα με το οποίο θα λειτουργεί η όλη διαδικασία.
Αν και το πρόγραμμα «Καλλικράτης» προέβλεπε τη μεταφορά της αρμοδιότητας από το σχολικό έτος 2011-2012 τα συναρμόδια υπουργεία και οι εμπλεκόμενοι φορείς κατέληξαν στην απόφαση να παραμείνουν σε ισχύ οι υπάρχουσες συμβάσεις μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου του 2011. Η σχετική απόφαση ελήφθη με γνώμονα την ομαλή μετακίνηση των μαθητών από το νέο σχολικό έτος. Μέχρι το φθινόπωρο εκτιμάται ότι θα είναι έτοιμη και η Κοινή Υπουργική Απόφαση, σύμφωνα με την οποία θα διενεργηθούν οι διαδικασίες για την ανάθεση της μεταφοράς των μαθητών σε ΚΤΕΛ ή άλλους οργανισμούς. Τέλη Σεπτεμβρίου αρχές Οκτωβρίου αναμένεται να ξεκινήσουν και οι διαδικασίες των διαγωνισμών, ενώ συμφωνήθηκε σε κεντρικό κυβερνητικό επίπεδο ότι το κονδύλι για την κάλυψη της μεταφοράς των μαθητών θα εξασφαλιστεί από ειδικό κωδικό του κρατικού προϋπολογισμού.
Διώξεις φέρνουν σκανδαλώδεις συμβάσεις και απευθείας αναθέσεις σε πέντε νομούς
Από τη μέχρι τώρα μελέτη της υφιστάμενης κατάστασης έχει διαπιστωθεί, σε πολλές περιπτώσεις, ότι είχαν υπογραφεί σκανδαλώδεις συμβάσεις. Κυβερνητικά στελέχη που γνωρίζουν πώς λειτουργεί μέχρι τώρα το σύστημα κάνουν λόγο για μεγάλες «ρεμούλες». Σύμφωνα με πληροφορίες, σε τουλάχιστον πέντε νομούς έχουν εντοπιστεί παρανομίες και παρατυπίες, για τις οποίες αναμένεται να ασκηθούν διώξεις. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι εμπλεκόμενοι αξιοποιούσαν το παραθυράκι των απευθείας αναθέσεων προκειμένου να εξασφαλίσουν σε συγκεκριμένους ιδιοκτήτες ταξί και λεωφορείων μέχρι και τριπλάσιες από τις κανονικές τιμές ανάθεσης. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των επιστημονικών συνεργατών της κυβέρνησης, το ελληνικό δημόσιο χάνει σε ετήσια βάση στη μαύρη τρύπα της μεταφοράς μαθητών 59 εκατομμύρια ευρώ περίπου! Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί περίπτωση στη Θεσσαλονίκη, όπου ιδιοκτήτης ταξί έλαβε μόνο για ένα σχολικό έτος 110.000 ευρώ! Στους νομούς όπου εντοπίστηκαν διπλάσιες και τριπλάσιες τιμές στον κατάλογο των αναθέσεων συμπεριλαμβάνονται: η Θεσσαλονίκη, το Κιλκίς, η Μεσσηνία, τα Ιωάννινα και τα Χανιά.
Το κόλπο για να εξασφαλίζεται διπλάσια και τριπλάσια τιμή ήταν σχεδόν πανομοιότυπο στην πλειονότητα των περιπτώσεων. Η ανάθεση για τη μεταφορά γινόταν σε ετήσια βάση, με συνέπεια κάθε σχολικό έτος να χρειάζονται νέοι διαγωνισμοί και προκηρύξεις. Σε πολλές περιπτώσεις οι διαγωνισμοί κηρύσσονταν άγονοι, με συνέπεια οι νομαρχίες να υποχρεώνονται να προβούν σε απευθείας αναθέσεις. Μέσα από τις αναθέσεις οι μεταφορείς εξασφάλιζαν πολλές φορές μέχρι και τριπλάσιες τιμές από τις κανονικές. Σ’ ένα μεγάλο ποσοστό υποκρύπτονταν πελατειακές σχέσεις μεταξύ των ωφελούμενων και των νομαρχών. Οι επιχειρηματίες που εξασφάλιζαν υπερκέρδη από τη σχετική διαδικασία ήταν εκείνοι που στήριζαν σε πρακτικό και λειτουργικό επίπεδο αιρετούς κατά την προεκλογική περίοδο.
Από τους πρώτους υπολογισμούς έχει προκύψει ότι το μέσο ημερήσιο κόστος της μεταφοράς των μαθητών μπορεί να μειωθεί έως και 160%. Συγκεκριμένα, με βάση τις σημερινές τιμές η μεταφορά του κάθε μαθητή κοστίζει στο ελληνικό δημόσιο από 13 έως 15 ευρώ, ενώ, σύμφωνα με το νέο σχεδιασμό, εκτιμάται ότι μπορεί να μειωθεί το κόστος στα 5 με 7 ευρώ.
Τουλάχιστον διετούς διάρκειας οι νέες συμβάσεις
Σύμφωνα με το νέο νομοθετικό πλαίσιο, η αρμοδιότητα για τη μεταφορά των μαθητών μεταβιβάζεται από τις νομαρχίες στους νέους καλλικρατικούς δήμους. Μεταξύ άλλων στο σχέδιο της Κοινής Υπουργικής Απόφασης, που έχει καταρτιστεί, προβλέπεται ότι οι συμβάσεις που θα υπογράφονται με τους «μεταφορείς» θα είναι τουλάχιστον διετούς διάρκειας. Μάλιστα, για να αποφευχθούν φαινόμενα στα οποία κρίνονται οι διαγωνισμοί άγονοι, τα εμπλεκόμενα υπουργεία συμφώνησαν να μη γίνεται απευθείας ανάθεση σε μεταφορείς, αλλά το ποσό που έχει προϋπολογιστεί να καταβάλλεται στους γονείς των μαθητών, οι οποίοι και στη συνέχεια θα αναλάβουν με δική τους ευθύνη τη μεταφορά των παιδιών τους. Από τους πρώτους υπολογισμούς το μηνιαίο επίδομα εκτιμάται κατά μέσο όρο στα 85 ευρώ.
Με το νέο σύστημα μεταφοράς οι εμπλεκόμενοι φορείς προωθούν και ένα νέο πρόγραμμα κοινωνικής πολιτικής. Όπως επισήμανε, σε συνεδρίαση της ΚΕΔΕ, ο Νότης Παρασκευόπουλος, συγκοινωνιολόγος και βασικός εισηγητής της ΚΥΑ για τη μεταφορά των μαθητών, τα ΚΤΕΛ θα εισπράττουν το 80% του κόστους της γραμμής, που θα πραγματοποιείται για τη μεταφορά των μαθητών. Οι θέσεις που θα περισσεύουν θα μπορούν να αξιοποιούνται από τα ΚΤΕΛ για τη μεταφορά δημοτών, με την προϋπόθεση ότι θα καταβάλλουν το αντίτιμο του εισιτηρίου. Στο πλαίσιο αυτό έχει συμφωνηθεί να μεταφέρονται δωρεάν οι νέοι μέχρι 18 ετών (ακόμα και αν δεν είναι μαθητές) και οι ηλικιωμένοι άνω των 65 ετών. Η αρμοδιότητα αναμένεται να μεταφερθεί πλήρως στους δήμους από την 1/1/2012. Ηδη έχει ξεκινήσει μια πιλοτική εφαρμογή σε τρεις δήμους της περιφέρειας, όπου έχει μελετηθεί και χαρτογραφηθεί το νέο πλάνο των δρομολογίων και η μείωση του κόστους, η οποία θα επέλθει από το νέο σχεδιασμό. Οι δήμοι που έχουν μελετηθεί είναι της Αμφιλοχίας, της Έδεσσας και της Μεσσηνίας.
Ποιοι δικαιούνται δωρεάν μεταφορά
Οι δήμοι υποχρεούνται να μεταφέρουν δωρεάν τους μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης δημόσιων σχολείων, οι οποίοι κατοικούν από την έδρα του σχολείου τους σε απόσταση μεγαλύτερη από:
α) 1.200 μέτρα για μαθητές Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης,
β) 2.500 μέτρα για μαθητές Γυμνασίων,
γ) 4.000 μέτρα για μαθητές Λυκείων, ΕΠΑΛ και ΕΠΑΣ.
Οι δήμοι θα μπορούν να μεταφέρουν τους μαθητές με ίδια μέσα, με αστικές και υπεραστικές γραμμές λεωφορείων και με ταξί. Με το νέο νομοθετικό πλαίσιο διερευνάται και η περίπτωση σύστασης δημοτικών συγκοινωνιών. Οι δήμοι, δηλαδή, θα μπορούν να μεταφέρουν είτε με δικά τους μέσα τους μαθητές είτε να διαθέτουν τα μέσα μεταφοράς τους στα ΚΤΕΛ μέσα από μια διαδικασία υπενοικίασης.
Ετήσιος απολογισμός στο υπουργείο Εσωτερικών
Οι δήμοι θα είναι υποχρεωμένοι μέχρι 31 Ιανουαρίου κάθε έτους να αποστέλλουν στο υπουργείο Εσωτερικών τα παρακάτω στοιχεία του τρέχοντος σχολικού έτους:
α. χάρτες των πραγματοποιούμενων δρομολογίων,
β. πίνακες σε ηλεκτρονική μορφή λογιστικών φύλλων, οι οποίοι περιέχουν τα στοιχεία των δρομολογίων (χιλιομετρική απόσταση μονού δρομολογίου, κόστος, μεταφορικό μέσο, σχολική μονάδα, αριθμό ετήσιων δρομολογίων και τύπος μεταφοράς),
γ. πίνακες σε ηλεκτρονική μορφή λογιστικών φύλλων των δικαιούμενων των μηνιαίων επιδομάτων.
Η παράδοση των στοιχείων αυτών θα γίνεται σε τυποποιημένα έντυπα.
Προβλήματα σε ειδικά πειραματικά σχολεία
Προβληματισμός επικρατεί σε ορισμένες περιπτώσεις όπου δεν μπορεί να υπολογιστεί η απόσταση, καθώς πρόκειται για ειδικά σχολεία, όπως είναι τα μουσικά και οι Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (ΣΜΕΑΕ). Το βασικό ζήτημα στις περιπτώσεις αυτές είναι πώς υπολογίζεται η χιλιομετρική απόσταση και πώς μπορεί να εκτιμηθεί το κόστος μετακίνησης. Για παράδειγμα, στο Μουσικό Σχολείο Παλλήνης μετακινούνται μαθητές σχεδόν απ’ όλο το Λεκανοπέδιο. Το θέμα ετέθη κατά τη διάρκεια της παρουσίασης του πιλοτικού προγράμματος στην ΚΕΔΚΕ, όπου και συμφωνήθηκε να αναζητηθούν τρόποι προκειμένου να διευθετηθεί και αυτό το πρόβλημα.
Μείωση του συνολικού κόστους μεταφοράς έως 42%
Τα συναρμόδια υπουργεία Παιδείας και Εσωτερικών μελετούν σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης, σύμφωνα με το οποίο εκτιμάται ότι θα επιτευχθεί ο στόχος της μείωσης του συνολικού κόστους μέχρι και 42%. Συγκεκριμένα, από 200 εκατομμύρια ευρώ, που κοστίζει σήμερα η μεταφορά των μαθητών Δευτεροβάθμιας και Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, εκτιμάται ότι θα μειωθεί στα 141 εκατομμύρια ευρώ. Μάλιστα, για να μην υπάρχουν αποκλίσεις μεταξύ των διάφορων περιοχών έχει δημιουργηθεί ένας μαθηματικός τύπος υπολογισμού των χιλιομετρικών αποστάσεων. Μέσω προγράμματος exel οι αρμόδιοι θα βάζουν τα στοιχεία και θα προκύπτει αυτόματα το ποσό που θα πρέπει να καταβάλλεται.
Πώς θα υπολογίζεται το κόστος των δρομολογίων
Αν και ο μαθηματικός τύπος φαίνεται πολύπλοκος, οι δήμοι δεν θα χρειάζεται να τον τροποποιούν στο σύνολό του. Αυτό που πρέπει να κάνουν είναι να εισαγάγουν στις παραμέτρους συγκεκριμένα αριθμητικά δεδομένα, όπως χιλιομετρικές αποστάσεις, τύπος οχημάτων και κόστος καυσίμων. Από το σύνολο των δεδομένων θα προκύπτει αυτόματα το τελικό κόστος των δρομολογίων.