Πριν από λίγες ημέρες ολοκληρώθηκε από την Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδος , σε συνεργασία με την Ε.Ε.Τ.Α.Α. , η εκπόνηση της ολοκληρωμένης μελέτης που αφορά την «Αποτίμηση του κόστους λειτουργίας των Δήμων για την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους».
Πρόκειται για την πρώτη φορά στα χρονικά της Ελληνικής Αυτοδιοίκησης επιστημονικά τεκμηριωμένη αποτύπωση του πραγματικού κόστους λειτουργίας των Δήμων, με αξιοποίηση στοιχείων που συνδυάζουν τα πραγματικά οικονομικά μεγέθη τους, την στελέχωση τους σε προσωπικό, εφαρμοζόμενες διεθνείς πρακτικές, καθώς και δεδομένα ποιοτικής έρευνας σε αντιπροσωπευτικούς Δήμους της χώρας.
Η μελέτη καταδεικνύει ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση καλείται σήμερα στη χώρα μας να ασκήσει ένα διαρκώς διευρυνόμενο σύνολο αρμοδιοτήτων που της εκχωρήθηκαν από το Κεντρικό Κράτος– από την πολιτική προστασία, την κοινωνική πολιτική και τη λειτουργία των σχολείων έως τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την κυβερνοασφάλεια, τον εσωτερικό έλεγχο και τη διαχείριση κινδύνων – χωρίς να έχει στη διάθεσή της ούτε τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους, ούτε και το αναγκαίο ανθρώπινο δυναμικό και μέσα.
Δραματική υστέρηση της κρατικής χρηματοδότησης , σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Συγκρίνοντας μάλιστα τα στοιχεία που αφορούν τη χρηματοδότηση των δαπανών της ελληνικής αυτοδιοίκησης με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, το αποτέλεσμα προκαλεί μόνον θλίψη. Στην Ελλάδα οι δαπάνες της Αυτοδιοίκησης ανέρχονται μόλις στο 4,1% του ΑΕΠ, όταν ο ευρωπαϊκός μ.ο. φτάνει στο 11,27%.
Δομική εξάρτηση των Δήμων από το Κράτος
Οι ελληνικοί Δήμοι διαχειρίζονται σημαντικά μικρότερο ποσοστό των δημόσιων δαπανών και των δημοσίων επενδύσεων, ενώ παραμένουν ιδιαίτερα εξαρτημένοι από τις κρατικές επιχορηγήσεις, γεγονός που περιορίζει την οικονομική τους αυτοτέλεια και τη δυνατότητα μακροπρόθεσμου προγραμματισμού. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 50% των Δήμων μας, χρηματοδοτεί λιγότερο από το 20% των εσόδων του από ίδιους πόρους.
Οι μισές σχεδόν λειτουργικές δαπάνες, αφορούν μισθοδοσία προσωπικού
Το 2025, το λειτουργικό κόστος των Δήμων ανήλθε στα 5,34 δις ευρώ. Από αυτά:
- 46,4% αφορά δαπάνες μισθοδοσίας προσωπικού,
- 27,2% λειτουργικές δαπάνες(ενέργεια, τηλεπικοινωνίες, συντηρήσεις και λοιπές παροχές)
- 26,4 μεταβιβαστικές πληρωμές, αμοιβές τρίτων , λοιπές ανελαστικές δαπάνες.
Σε σχέση με το παραπάνω λειτουργικό κόστος, το 2026 η χρηματοδότηση για τους Δήμους θα ανέλθει στα 2,9 δις ευρώ. Διαπιστώνεται δηλαδή ένα χρηματοδοτικό κενό, σε σχέση με το πραγματικό λειτουργικό κόστος , ύψους 2,44 δις ευρώ ( το 1,3 δις αφορά λειτουργικές δαπάνες και το 1,2 δις επενδύσεις).
Όμως το βασικό πρόβλημα δεν είναι μόνον το ύψος των διαθέσιμων, μέσω των ΚΑΠ , πόρων. Είναι η διαχρονική απόκλιση μεταξύ των αρμοδιοτήτων και υποχρεώσεων που μεταβιβάζονται στους Δήμους, χωρίς αυτές να συνοδεύονται από τους αναγκαίους επιπλέον οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους και μέσα.
Παράλληλα το ισχύον σύστημα χρηματοδότησης των Δήμων δεν διαθέτει μηχανισμό προσαρμογής στις πραγματικές αυξήσεις του κόστους λειτουργίας τους ( ενεργειακό κόστος, αυξήσεις μισθοδοσίας, άνοδος τιμής υλικών και πρώτων υλών, κλπ), γεγονός που περιορίζει περαιτέρω την οικονομική και διοικητική αυτοτέλεια των Δήμων, δυσχεραίνοντας την παροχή ποιοτικών υπηρεσιών προς τους πολίτες.
8 διεκδικήσεις , για Δήμους οικονομικά ισχυρούς και λειτουργικά αυτόνομους.
Για να μπορούν οι Δήμοι να ανταποκρίνονται στις θεσμοθετημένες υποχρεώσεις τους και να προσφέρουν υπηρεσίες ποιότητας στους πολίτες, είναι αναγκαίο να αυξηθεί η χρηματοδότησή τους. Στο πλαίσιο της μελέτης που εκπονήθηκε, διεκδικούμε:
- Αύξηση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (Κ.Α.Π.), ώστε να καλύπτονται τα λειτουργικά μας κόστη, με σταδιακή προσαρμογή εντός 5ετίας, με απόδοση του 7% των καθαρών εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού. Και με μακροπρόθεσμο στόχο την απόδοση του 8% του ΑΕΠ στην Αυτοδιοίκηση ( 11,7 % ευρωπαϊκός μ.ο.)
- Δημιουργία νέου Αναπτυξιακού Προγράμματος, για την αναβάθμιση κι ενίσχυση των Τοπικών Υποδομών ( με έμφαση στη συντήρηση του οδικού δικτύου, την αντισεισμική θωράκιση δημοτικών και σχολικών κτιρίων, βελτίωση αγροτικής και δασικής οδοποιίας, τοπικά αναπτυξιακά έργα).
- Εφαρμογή τριετούς προγράμματος πρόσληψης νέου προσωπικού ( με βελτίωση των διαδικασιών που αφορούν μικρούς ορεινούς και νησιωτικούς δήμους).
- Απόδοση του Τέλους Ανθεκτικότητας στην Αυτοδιοίκηση.
- Δημιουργία ειδικού Προγράμματος Υποστήριξης μικρών Ορεινών και Νησιωτικών Δήμων , με ειδική χρηματοδότηση από τους ΚΑΠ.
- Λήψη μέτρων για τη μείωση του ενεργειακού κόστους. Επαναφορά net- metering. Δέσμευση ενεργειακού χώρου για τις ανάγκες των Δήμων.
- Δημιουργία μόνιμου μηχανισμού παρακολούθησης και κοστολόγησης των αρμοδιοτήτων της Αυτοδιοίκησης, με τη συνεργασία ΚΕΔΕ, ΕΕΤΑΑ, Υπουργείων, επιστημονικών κι ερευνητικών φορέων.
- Διασφάλιση και μεταφορά των αναγκαίων πόρων ( οικονομικοί και ανθρώπινοι, υλικοτεχνική υποδομή) για κάθε νέα αρμοδιότητα που αναλαμβάνουν Δήμοι.
Πρέπει όλοι να αντιληφθούν επιτέλους ότι δεν μπορεί να υπάρξει Δυνατή Ελλάδα, όταν οι Δήμοι έχουν περιορισμένες οικονομικές και λειτουργικές δυνατότητες και δεν διαθέτουν το αναγκαίο ανθρώπινο δυναμικό για να ανταποκριθούν στις θεσμοθετημένες τους αρμοδιότητες.
Να αντιληφθούν ότι περισσότεροι οικονομικοί πόροι και εργαζόμενοι για τους Δήμους, σημαίνει περισσότερες και καλύτερες υπηρεσίες για τους πολίτες.