Θα μπορούσε ο δήμος του μέλλοντος να είναι ο … «εργολαβικός» δήμος; Ένας δήμος που η διοίκησή του δεν θα ασκείτο από εκλεγμένους εκπροσώπους των πολιτών, αλλά από στελέχη μεγάλων εργολαβικών εταιρειών; Ένας δήμος στον οποίο ο πολίτης θα μπορούσε να απολαμβάνει καθημερινές υπηρεσίες μόνο στο βαθμό που τις πλήρωνε αδρά; Ένας δήμος που θα λειτουργούσε στα πρότυπα μιας αεροπορικής εταιρίας χαμηλού κόστους τύπου Easy Jet ή Ryanair ; Σίγουρα πριν από μερικά χρόνια ένα τέτοιο σενάριο μόνο στις κινηματογραφικές οθόνες θα μπορούσε να το δει κανείς.
Οι εξελίξεις, όμως, σε δήμους στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, αλλά και το ενδεχόμενο ιδιωτικοποίησης στην Ελλάδα μέρους – προς το παρόν – υπηρεσιών των δήμων, ζωντανεύει τη σχετική συζήτηση, εγείροντας όπως είναι φυσικό φόβους, ότι μία αλόγιστη και χωρίς μέτρο εκχώρηση σε ιδιώτες νευραλγικών αρμοδιοτήτων θα μπορούσε να στερήσει από την Αυτοδιοίκηση, τον πραγματικό της συνταγματικό ρόλο. Ότι, δηλαδή, αποτελεί τον θεμελιώδη θεσμό του δημόσιου βίου των Ελλήνων, τον εκφραστή της λαϊκής κυριαρχίας, τον εγγύτερο στον πολίτη θεσμό που στόχο έχει την καλύτερη και ισότιμη εξυπηρέτησή του.
Δήμος Μπάρνετ: Στα βήματα της Easy Jet και της Ryanair
Και όμως, η ιδέα των “ιδιωτικών δήμων” δεν είναι καινούρια και για την Ευρώπη. «Σπέρματα» της ιδέας αυτής συναντάμε στο Μπάρνετ της Αγγλίας ήδη από το 2009, όπου ο δήμαρχος θεωρώντας τις αεροπορικές εταιρείες Easy Jet και Ryanair πρότυπα εξοικονόμησης κόστους κι αποτελεσματικότητας, πρότεινε αντίστοιχο «μοντέλο» και για μια αποτελεσματική δημόσια διοίκηση και κοινωνική πρόνοια, η οποία θα βασιζόταν στην οικονομική επιβάρυνση των δημοτών ανάλογα με το επίπεδο των υπηρεσιών που επιθυμούν. Σύμφωνα με το δήμαρχο, αυτή η πρακτική άφηνε τους πολίτες ελεύθερους να επιλέξουν το επίπεδο των υπηρεσιών που επιθυμούσαν, χωρίς βέβαια να υπολογίζει ότι ουσιαστικά καταργούσε την αρχή για παροχή ίσων υπηρεσιών σε όλους τους πολίτες.
Σάντι Σπρίνγκς – Ατλάντα: Ο πρώτος εργολαβικός δήμος
Το ουσιαστικό βήμα ωστόσο, για την γέννηση του πρώτου ιδιωτικού δήμου έγινε στην Αμερική πριν από επτά χρόνια. Τον Ιούνιο του 2005, σε ένα προάστιο της Ατλάντα, όπου ζουν εύποροι ρεπουμπλικάνοι, αποφάσισαν ότι δεν ήθελαν πλέον να χρηματοδοτούν με τους φόρους τους την παιδεία και την αστυνόμευση στις υποβαθμισμένες συνοικίες των Αφροαμερικανών. Έτσι, λοιπόν, μέσα από ένα δημοψήφισμα η συντριπτική πλειοψηφία (94%) τάχθηκε υπέρ της συγκρότησης του δικού τους δήμου, του Σάντι Σπρίνγκς.
Την 1η Δεκεμβρίου του ίδιου έτους ο νέος δήμος “άνοιξε τις πύλες του” και με τους 100.000 κατοίκους του έγινε η έβδομη μεγαλύτερη πόλη της Georgia.
Τα φορολογικά έσοδα τους δήμου πλέον, θα διοχετεύονταν σε κοινωφελείς υπηρεσίες αποκλειστικά και μόνο για τους 100.000 κατοίκους χωρίς να αναδιανέμονται στην ευρύτερη κομητεία του Φούλτον.
Το πρόβλημα όμως ήταν ότι το Σάντι Σπρινγκς δεν διέθετε τις απαραίτητες αυτοδιοικητικές υποδομές, οι οποίες έπρεπε να δημιουργηθούν από την αρχή. Όλες οι υπηρεσίες και αρμοδιότητες, από τη συλλογή των φόρων και την υποδιαίρεση των δημοτικών διαμερισμάτων μέχρι την κατασκευή πάρκων και χώρων αναψυχής, έπρεπε να σχεδιαστούν και να υλοποιηθούν με ακρίβεια και εντός στενών χρονικών χρονοδιαγραμμάτων.
CH2M Hill: Ο πρώτος εργολάβος «δήμαρχος»
Τη … λύση έσπευσε να δώσει η ιδιωτική “συμβουλευτική” εταιρεία CH2M Hill, η οποία ανέλαβε με απευθείας ανάθεση και έναντι 27 εκατομμυρίων δολαρίων ετησίως να δημιουργήσει ένα δήμο από το μηδέν.
Η εταιρία άλλωστε είχε το know – how, με δεδομένο ότι εδώ και 60 χρόνια δραστηριοποιείται σε πάνω από 116 χώρες υποστηριζόμενη από επιχειρήσεις και βιομηχανίες που παρέχουν υπηρεσίες ως υπεργολάβοι.
Για να γίνει πλήρως αντιληπτός ο ρόλος της αρκεί μόνο να αναφέρουμε ότι δραστηριοποιείται σε όλες τις μεγάλες αγορές της Μέσης Ανατολής και της Β. Αφρικής, περιλαμβανομένων των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Σαουδικής Αραβίας, της Αλγερίας, του Κατάρ, της Αιγύπτου, του Κουβέιτ, του Μπαχρέιν, του Ιράκ και του Αφγανιστάν, με έμφαση στο νερό, την ενέργεια, τα χημικά, τις μεταφορές, τις ανανεώσιμες ενέργειες, τα πυρηνικά, τις κατασκευές, την περιβαλλοντική διαχείριση και τις υπηρεσίες βιομηχανικών και κυβερνητικών εγκαταστάσεων.Τα τελευταία χρόνια, μεταξύ των άλλων, της είχε ανατεθεί με σύμβαση πολλών εκατομμυρίων δολαρίων η επίβλεψη των υπόλοιπων εργοληπτικών εταιρειών που δραστηριοποιούνταν στην ανοικοδόμηση του Ιράκ.Μετά το τσουνάμι η CH2M Hill ήταν υπεύθυνη για τη συνολική διαχείριση του προγράμματος δημιουργίας υποδομών στη Σρι Λάνκα, ενώ μετά τον τυφώνα Κατρίνα στη Νέα Ορλεάνη ανέλαβε, έναντι 500 εκ. δολαρίων να κατασκευάσει τους πρόχειρους καταυλισμούς για τους ξεριζωμένους κατοίκους. Κατά συνέπεια, η σύμβαση μεταξύ της νέας πόλης και της εταιρίας ήταν ομολογουμένως όχι μόνο εγγυημένη αλλά και ιστορική, καθώς για πρώτη φορά στο πλαίσιο της συνεργασίας δημοσίου και ιδιωτικού τομέα, αναλάμβανε τη δημιουργία του πρώτου ιδιωτικού «εργολαβικού» δήμου.
Αρμοδιότητες και υπηρεσίες
Σε λίγους μήνες ο πρώτος «εργολαβικός δήμος» ήταν έτοιμος. Στόχος του, να είναι όσο το δυνατόν πιο … αποτελεσματικός και ανταποδοτικός για να δικαιολογεί και τα ποσά που ελάμβανε ως αμοιβή η εταιρεία. Απευθείας για τη νέα δημοτική αρχή εργάζονταν μόνο τέσσερις άνθρωποι, ενώ όλοι οι υπόλοιποι ήταν εργολάβοι. Η έκταση ωστόσο, των παρεχόμενων από την CH2M HILL υπηρεσιών, ήταν τέτοια που κάλυπτε όλες τις λειτουργίες μιας μεγάλης πόλης :
- Διοίκηση
- Οικονομικά, φόροι και έσοδα
- Προσωπικό και ανθρώπινοι πόροι, περιλαμβανομένων επιδομάτων και μισθοδοσίας
- Κοινοτική ανάπτυξη, περιλαμβανομένων πολεοδομικού σχεδιασμού, ζωνών και αδειών
- Σχέσεις δημόσιας πληροφόρησης και κοινότητας, περιλαμβανομένων τηλεπικοινωνιών και τεχνολογία πληροφοριών.
- Επιχειρηματικές άδειες.
- Αγορές.
- Πάρκα και ανάπλαση.
- Οδοποιία.
- Εξυπηρέτηση πελατών, περιλαμβανομένης της διαχείρισης τηλεφωνικού κέντρου για τον πολίτη.
- Σύμβαση διαχείρισης παροχής νερού, συλλογής και επεξεργασίας λυμάτων.
- Καθαριότητα.
Σε πρώτη φάση τα αποτελέσματα ήταν ικανοποιητικά, καθώς οι πολίτες έδειχναν να απολαμβάνουν ανώτερο επίπεδο υπηρεσιών και άμεση ανταπόκριση στις ανάγκες τους, ενώ σημειώθηκε και συνολική εξοικονόμηση περίπου $20εκ. το χρόνο.
Η «μανία» της ιδιωτικοποίησης μάλιστα στο Σάντι Σπρινγκς ήταν τέτοια, που την περασμένη χρονιά η πόλη υπέγραψε συμβάσεις με νέες εταιρίες, οι οποίες αφορούσαν υπηρεσίες, όπως επικοινωνίες, δημόσια έργα, αναπλάσεις, πάρκα, καθώς και την ανάπτυξη του δήμου.
Η δήμαρχος μάλιστα αναφερόμενη στην αλλαγή «παρόχου» για τις συγκεκριμένες υπηρεσίες έκανε λόγο για «αξιοποίηση του ανταγωνισμού στις διαδικασίες προσφορών από άλλες εταιρίες που πληρούν τις προϋποθέσεις».
Και νέοι εργολαβικοί δήμοι
Το πείραμα όμως δεν σταμάτησε στα στενά πλαίσια του Σάντι Σπρίνγκς. Βρήκε αμέσως μιμητές σε όλη την Άτλαντα, με τις γειτονικές κοινότητες να ψηφίζουν τη συγκρότηση αυτόνομων δήμων και την ανάθεση της διοίκησης τους σε εργοληπτικές εταιρείες. Ανάμεσα σε αυτές οι νεότερες πόλεις της Georgia, όπως η Johns Creek και η Dunwoody. Εν συνεχεία ακολούθησε εκστρατεία συνένωσης των νέων εταιρικών δήμων σε ξεχωριστή κομητεία!
Καθώς ο καιρός περνούσε ωστόσο οι καταστροφικές συνέπειες άρχισαν να φαίνονται. Η λογική στην οποία λειτουργούσαν οι νέοι δήμοι ήταν απλή: ούτε ένα δολάριο από τους φόρους δεν έπρεπε να πηγαίνει στις παρακείμενες φτωχές συνοικίες. Δεν ήταν λίγοι οι πολιτικοί που έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου ότι χωρίς τους φόρους των νέων δήμων δεν θα μπορούσαν να συντηρούνται πλέον τα δημόσια νοσοκομεία ή οι δημόσιες συγκοινωνίες, ενώ η διαίρεση της κομητείας Φούλτον θα δημιουργούσε μια χρεοκοπημένη διοικητική περιφέρεια στο φτωχό νότο από τη μία και μια διοικητικής περιφέρειας με πλεονάζουσες υπηρεσίες από την άλλη.
Σημειώστε δε ότι η Georgia όμως δεν είναι η μόνη Πολιτεία στην οποία καταγράφονται τέτοια φαινόμενα. Στη νέα τάση ιδιωτικοποίησης των δημοτικών υπηρεσιών, δείχνουν να … υποκύπτουν και οι αρχές της πόλης Tupelo στο Μισισιπή, οι οποίες οργανώνουν την πρόσληψη ενός εξωτερικού εταίρου για να διοικεί το τμήμα των δημοσίων έργων. Ακόμα και πόλεις όπως το Los Angeles εξετάζουν τέτοιες προοπτικές, ευελπιστώντας ότι θα μπορέσουν να έχουν εξοικονόμηση πόρων εν μέσω μιας δύσκολης οικονομικής συγκυρίας.
Το μέλλον θα δείξει αν η ιστορία μόλις τώρα αρχίζει και αν οι οπαδοί του Φρίντμαν θα κυριαρχήσουν και στην ανά τον κόσμο Τοπική Αυτοδιοίκηση…