“Και σέβων ού παύσομαι την ύλην, δι’ ής η σωτηρία μου είργασται”.
Με τον τίτλο αυτό ξεκινάει σήμερα το απόγευμα η έκθεση εικαστικής δημιουργίας η οποία οργανώνεται από το πνευματικό κέντρο Καλεσσών, του δήμου Μαλεβιζίου Ηρακλείου Κρήτης.
Η καλλιτέχνης Χρύσα Βαθιανάκη με σημείο αναφοράς της τη λειτουργική ζωή του χριστιανικού ορθόδοξου κόσμου, προτείνει στο θεατή μία διαδρομή «εσωτερικής αναζήτησης».
Η έκθεση πραγματοποιείται στον Ιερό Ναό Ευαγγελιστρίας. Τα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν σήμερα Παρασκευή 30 Νοεμβρίου και ώρα 5.30μ.μ.. Την έκθεση θα εγκαινιάσει ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ειρηναίος.
Ο ιερός ναός Ευαγγελιστρίας βρίσκεται στα Κάτω Καλέσσα (παλαιός οικισμός). Το Σάββατο 1 Δεκέμβρη θα είναι ανοικτός 11.00π.μ.έως 13.00μ.μ. και απόγευμα18.00μ.μ.-20.30 μ.μ. Τηλ. επικοινωνίας 2810 823516 6976439635.
Σχόλια Ιστορικών τέχνης
Διαδρομή εσωτερικής αναζήτησης
Με σημείο αναφοράς της τη λειτουργική ζωή του χριστιανικού ορθόδοξου κόσμου, η πρόσφατη ενότητα έργων της Χρύσας Βαθιανάκη, προτείνει στο θεατή μία διαδρομή εσωτερικής αναζήτησης.
Τα έργα, οικεία σύμβολα και αντικείμενα της χριστιανικής ορθόδοξης λατρείας και πίστης, όπως σταυροί, τάματα, άρτοι, καντήλια ή Ιερές Γραφές, μετασχηματισμένα σε αντικείμενα τέχνης, παρατίθενται ως κώδικες της ανθρώπινης ανάγκης στην επικοινωνία του με το θείο.
Αξιοποιώντας την ημιδιαφάνεια, ή εμβαπτισμένα σε εκκλησιαστικό κερί, απομονωμένα σε ξύλινα πλαίσια, ή προβάλλοντας αβέβαια μέσα από σχηματισμούς της ρέουσας ύλης, σε σύνθετες ή απλούστερες κατασκευές, τα έργα αποτελούν υλικές ενθυμήσεις του κώδικα δέησης, προσευχής, ευχής, ευχαριστίας, προσφοράς, επίκλησης ή παράκλησης, μέσα από τον οποίο ο άνθρωπος έδωσε υλική υπόσταση στη μυστική συνομιλία του με το θείο. Η χρήση των επιλεγμένων φυσικών υλών κατά την κατασκευή τους, εντείνει τους συμβολισμούς: Πηλός, κερί, κηρύθρα, συρτάρια μελισσοκόμων, μιλούν για τον ανθρώπινο κόπο, την παραγωγικότητα, τη γη και παραπέμπουν πολλαπλά στην ευλογία της ζωής, την αρμονία της ανθρώπινης ύπαρξης με τη Φύση, αλλά και τη θνητότητα.
Ιδωμένα έτσι ως υλικές εκφράσεις της ανάγκης του ανθρώπου για επικοινωνία με το θείο, τα έργα της Χρύσας Βαθιανάκη επισημαίνουν εν τέλει στο θεατή τη βαθύτερη σημασία του Λόγου του Ιωάννη του Δαμασκηνού:
«Οὐ προσκυνῶ τῇ ὕλῃ, προσκυνῶ δὲ τὸν τῆς ὕλης δημιουργόν, τὸν ὕλην δι’ ἐμὲ γενόμενον καὶ ἐν ὕλῃ κατοικῆσαι καταδεξάμενον καὶ δι’ ὕλης τὴν σωτηρίαν μου ἐργασάμενον, καὶ σέβων οὐ παύσομαι τὴν ὕλην, δι’ ἧς ἡ σωτηρία μου εἴργασται».
Ντενίζ-Χλόη Αλεβίζου
Ιστορικός τέχνης
Το τάμα (ανάθημα) στο εικαστικό έργο της Χ. Βαθιανάκη
Όλοι έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε το τάμα ως απτό αντικείμενο μα η σημειολογία του είναι πολύ βαθύτερη. Η αξία, η λαχτάρα, η ψυχή του τάματος έγκειται στην προσωπική σχέση με τον Άγιο, στο τι είμαστε διατεθειμένοι να αποχωριστούμε, να αφιερώσουμε για να ευοδωθεί η ελπίδα μας. Διότι όσο μεγαλύτερης προσωπικής αξίας είναι το αφιέρωμα, τόσο πιο καλοπροαίρετη και ουσιαστική είναι η πρόθεσή μας. Το τάμα είναι ζωντανό, γεμάτο ενέργεια και διάρκεια. Τα λόγια που ακούγονται από ψυχές σε τρικυμία, είναι τα τάματα που κρατάνε μια ζωή και αφήνουν ανεξίτηλη σφραγίδα στον ψυχισμό και την ευσέβεια των ανθρώπων.
Δε βλέπει ο χριστιανός το τάμα ως ανταλλαγή, ως δοσοληψία με το Θείο. Το βλέπει ως παραίνεση, ως επίκληση, ως πράξη ευγνωμοσύνης για τη δύναμη που τον βοηθάει. Δεν έχει ανάγκη ο Θεός τα δικά μας τάματα για την δόξα Του. Θα μας βοηθήσει και με μια ειλικρινή προσευχή που θα κάνουμε αλλά με το τάμα προσπαθεί να μας διδάξει ακόμα κάτι, να σκεφτόμαστε σοβαρά τι λέμε και όταν δεσμευόμαστε για κάτι να το πραγματοποιούμε. Είναι αμαρτία λέει το Δευτερονόμιο να γινόμαστε επίορκοι και γι’ αυτό πρέπει να εκπληρώνουμε τα τάματά μας. Ακόμα δηλαδή και όταν περιμένουμε να πραγματοποιηθεί η δική μας θέληση, ο Θεός μας δίνει πολύ περισσότερα από όσα Του δίνουμε εμείς. Το μεγαλύτερο ίσως δώρο που μας ανταποδίδει το τάμα είναι η ταπείνωση που είναι και η ουσιαστική οδός της σωτηρίας. Η καταπάτηση του εγωισμού μας, η παραδοχή της αδυναμίας μας, της θνητότητας, της ανικανότητάς μας να αντιμετωπίσουμε ή και να αντέξουμε τις δοκιμασίες της ζωής. Έτσι και ο άνθρωπος μαθαίνει την ταπείνωση με το τάμα, την άρνηση του εγωκεντρισμού και του ισχυρού θελήματος. Το να δώσω κάτι που έχει αξία για ‘μένα, να απαρνηθώ τη βολή μου, να θυσιάσω την ευκολία μου ως ένδειξη αγαθής πρόθεσης. Πόσο λοιπόν καλό κάνουν στην αθάνατη ψυχή μας τα τάματα και ποιος είναι ο κερδισμένος από αυτή τη προσφορά, είναι εύκολα αντιληπτό.
Η σειρά «Οικογενειακά Τάματα» της Χρύσας Βαθιανάκη φέρνει στην επιφάνεια μια έμφυτη ευσέβεια που χαρακτηρίζει την δημιουργό. Ενώ αποδέχεται τις προσταγές της εδραιωμένης Ορθοδοξίας και τις εκφάνσεις αυτής, παράλληλα εγκαινιάζει μια ιδιαίτερη αίσθηση που χαρακτηρίζει την προσωπική της σχέση με το Θείο. χρησιμοποιεί αρχέγονα στοιχεία της λατρευτικής μας παράδοσης όπως το κερί, το ανάθημα, το ξύλο στα οποία ωστόσο αποδίδει μια δοξαστική οικουμενικότητα που υπερβαίνει τα δογματικά όρια της Ορθοδοξίας. Τα έργα της Χρύσας είναι τα ίδια αναθηματικά στη φύση τους και ως τέτοια αποτελούν αναγνώριση αλλά και ανταπόδοση της έμπνευσης και του ταλέντου που της έχει δοθεί. Τα γήινα υλικά των έργων της ενώ λειτουργούν ως σύμβολα της εύθραυστης ανθρώπινης ύπαρξης και καθημερινού μόχθου, κουβαλούν όμως παράλληλα δύναμη, αντοχή, προσαρμοστικότητα. Αν μια αίσθηση παίρνει ο επισκέπτης από την παρούσα έκθεση της Χρύσας θα είναι σίγουρα η ελπιδοφόρα διαχρονικότητα που τόσο αναζωογονητικά και γενναιόδωρα διατρέχει την ορθόδοξη πίστη μας.
Χριστίνα Λίτινα
Ιστορικός Τέχνης